Birimsizdir; düşük enerjilerde yaklaşık 1/137’dir. Neden bu değeri aldığı halen açıklanmayı bekliyor. 1

Bu sayıyı ve doğanın diğer temel sabitlerini anlama arayışı, yıllar boyunca pek çok fizikçinin zihnini meşgul etti. Arthur Eddington, 1929’da ince yapı sabitinin değerini matematiksel yoldan açıklamaya çalıştı. Paul Dirac, 1937’de temel sabitler arasındaki büyük sayılardan hareketle özellikle kütleçekim sabitinin zamanla değişebileceğini önerdi. Wolfgang Pauli, 1946’daki Nobel konuşmasında ince yapı sabitinin değerini açıklayacak bir kurama duyulan ihtiyacı vurguladı. Richard Feynman ise 1985 tarihli QED kitabında onu fiziğin en büyük gizemlerinden biri olarak niteledi. 2

Bir bölü 137’nin günlük hayatımızla da bağlantısı vardır. Örneğin bir lazerde atomların ışığı nasıl alıp verdiğini açıklayan hesaplarda bu sabit rol oynar. Atomların ve ışığın nasıl davrandığını anlamak, haberleşmede, sanayide ve tıpta kullandığımız cihazları geliştirmemize yardımcı olur.

Bu uzun arayışın düşündürücü bir yanı var: Bir şeyi büyük bir doğrulukla ölçebilmek, onun neden öyle olduğunu bütünüyle açıklayabildiğimiz anlamına gelmiyor. Elimizde çalışan cihazlar ve tekrar tekrar sınanan hesaplar var; ama merakımız bunlarla sona ermiyor. Telefonla uzaktaki bir yakınımızın sesini duyarken bile, alıştığımız bu imkânın arkasındaki soruları ve kuşaklar boyunca verilen emeği düşünebiliriz. 137’nin hikâyesi, öğrenmenin devam eden bir yolculuk olduğunu hatırlatıyor.

Kur’an-ı Kerim’in Rahmân suresinin 29. ayetinde, Diyanet’in Kur’an Yolu mealindeki ifadeyle, “O her an yaratma halindedir” buyurulur. İbnü’l-Arabî’nin her an yenilenen yaratılış anlayışı da varlığın devamını Allah’ın yaratmasıyla açıklar. Bu bakışta yaratılış, yalnızca uzak geçmişteki bir başlangıç değildir; içinde bulunduğumuz anı da kapsar. Aldığımız nefes, yaşadığımız karşılaşma, önümüzde açılan yeni gün; hepsi varlığın sürekliliği üzerine düşünmemize kapı aralar. 3,4

İbnü’l-Arabî’nin sürekli yaratılış anlayışından esinlenen Mohamed Haj Yousef, evrenin her an yeniden oluştuğunu varsayan bir fizik modeli önerir. “Zamanın İkiliği Kuramı” adını verdiği bu modelde, ışıkla maddenin davranışları arasındaki farkı yeniden oluşma süreciyle açıklamaya çalışır. İç zaman, bir anlık durumun oluşmasını sağlayan varsayımsal işlemleri; dış zaman ise oluşmuş durumların değişimini, saatlerimizle izlediğimiz akışı anlatır. Buradaki iç zaman, zihnimizde hızlı veya yavaş geçtiğini hissettiğimiz psikolojik zaman değildir. 5

Bir animasyonda hareket eden iki şekil düşünelim. Ekranda ikisini de akıcı biçimde görürüz; fakat bilgisayarın bu şekilleri ilerletmek için yaptığı işlemler farklı olabilir. Haj Yousef de ışık parçacığı olan fotonla elektronun ilerlemesinin, evrenin görünmeyen işleyişinde farklı sayıda işlem gerektirdiğini öne sürer. Hidrojen atomu için kurduğu açıklamada, aynı küçük mesafeyi ilerlemek üzere fotona bir, elektrona ise 137 iç işlem adımı karşılık getirir. Ek geometrik varsayımlarla elde etmeye çalıştığı bu karşılaştırma, 1/137 oranını verir. Animasyon örneği, bu öneriyi anlamak için kullandığımız bir benzetmedir.

Haj Yousef, bu önerisini 22 Eylül 2025’te paylaştığı, hakem değerlendirmesinden geçmemiş ön baskı sürümünde ele alır. Modeline eklediği eğrilik düzeltmesiyle, ince yapı sabitinin tersinin yaklaşık 137,036 olan değerini açıklamayı amaçlar. Sabitin kendisi ise yaklaşık 1/137,036’dır.

Böylece yazar, ışıkla maddenin etkileşim gücünü belirleyen sayıyı, evrenin her an yeniden oluşmasının düzenine bağlamaya çalışır. Ancak bu bağlantı henüz deneylerle doğrulanmış değildir. Sürekli yaratılış düşüncesi modele ilham verir; 137’ye ulaşmak için ayrıca matematiksel ve fiziksel varsayımlar gerekir. Dolayısıyla “1/137, her an yaratılmayı gösteriyor” diyemeyiz. “Haj Yousef, her an yeniden oluştuğunu varsaydığı evrenin işleyişinden 1/137’yi açıklamaya çalışıyor” diyebiliriz.

Haj Yousef’in iki zamanlı geometri, zamanın yönü ve fiziksel sistemlerde bellek etkileri üzerine ayrı bir çalışması, 2 Mart 2026’da Mathematics dergisinde hakemli olarak yayımlanmıştır. Bu matematiksel araştırmanın yayımlanmış olması, ince yapı sabitine ilişkin önerisinin doğrulandığı anlamına gelmez. Kur’an’daki ifade ve tasavvufî yorum, fizik modeline düşünsel ilham verebilir; modelin doğayı açıklama gücü ise deney ve gözlemle değerlendirilir.

Bir bölü 137’nin neden bu değere sahip olduğunu araştırmaya devam ediyoruz. Bu küçük sayı, bildiklerimizin değerini ve henüz bilmediklerimizin genişliğini aynı anda hatırlatıyor. Her an yenilenen yaratılış düşüncesi ise bir anın, bir nefesin ve bir iyilik imkânının kıymetine daha dikkatle bakmamıza vesile olabilir. Evreni anlamaya çalışmakla bize emanet edilen hayatı dikkatle yaşamak, aynı insanın içinde yan yana durabilir.

Evreni anlamaya bir ömür yetmeyebilir; bir anın kıymetini anlamak ise bir ömrü değiştirebilir.

Seçilmiş Kaynaklar

1. NIST, The Fine-Structure Constant; https://physics.nist.gov/cuu/Constants/alpha.html
2. Richard P. Feynman, QED: The Strange Theory of Light and Matter (1985), s. 129.
   ;chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://files.bithole.dev/books/Feynman_QED-The-Strange-Theory-of-Light-and-Matter.pdf
3. Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an Yolu: Rahmân 29, meal ve tefsir.
   https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Rahm%C3%A2n-suresi/4930/29-30-ayet-tefsiri
4. Demirli, Ekrem. “Yaratma: Tasavvuf.” TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt 43, 2013, s. 329–331.
5. Mohamed Haj Yousef, A Combinatorial–Geometric Derivation of the Fine-Structure Constant. 2025). Hakemsiz ön baskı. https://www.preprints.org/manuscript/202509.1738.