Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Wüst’ü Ankara’da kabul etmesi ise ziyaretin siyasi ağırlığını daha da artırdı. Peki bu temas Türk-Alman ilişkilerine gerçekten yeni bir dinamizm kazandırabilir mi? NRW’den yükselen olumlu Türkiye söylemi Berlin’e de taşınabilir mi?

Almanya ile Türkiye arasındaki ilişkilerin yalnızca Berlin ile Ankara arasındaki diplomatik temaslardan ibaret olmadığını gösteren en güçlü örneklerden biri Kuzey Ren-Vestfalya’dır.

Almanya’nın nüfus bakımından en büyük eyaleti olan NRW, Türkiye ile hem toplumsal hem de ekonomik açıdan son derece yoğun bağlara sahip.

İşte bu nedenle NRW Başbakanı Hendrik Wüst’ün 28 Eylül’de başlayan üç günlük Türkiye ziyareti, klasik bir eyalet başbakanının dış gezisinden daha geniş bir anlam taşıyor.

Ziyaret aynı zamanda bir ilk niteliğinde. Wüst, görevdeyken Türkiye’ye resmî ziyaret gerçekleştiren ilk NRW başbakanı. Gezinin önemli vesilelerinden biri de 1961’de imzalanan Türk-Alman İşgücü Anlaşması’nın 65. yıldönümü. Wüst, ziyareti öncesinde Türk-Alman ilişkilerinde “yeni bir sayfa” açılması gerektiğini söyleyerek gelecekte daha güçlü bir işbirliğinin önemini vurguladı.

Ancak ziyareti daha dikkat çekici hale getiren gelişme Ankara’da yaşandı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Wüst’ü Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde kabul etti. Bir devlet başkanının başka bir ülkenin bölgesel hükümet başkanını bu düzeyde kabul etmesi rutin diplomatik protokol açısından alışılmış bir durum değil. Görüşmenin gündeminde NRW ile Türkiye arasındaki yakın ilişkiler, ekonomik işbirliği ve güncel siyasi meselelerin bulunduğu açıklandı.

Dolayısıyla Ankara’daki buluşma, yalnızca Wüst açısından değil, Türkiye-NRW ilişkileri açısından da sembolik değeri yüksek bir temas olarak değerlendirilebilir.

NRW neden Türkiye için bu kadar önemli?

Ziyaretin önemini anlayabilmek için önce NRW ile Türkiye arasındaki bağların boyutuna bakmak gerekiyor.

NRW hükümetinin aktardığı verilere göre eyalet ile Türkiye arasındaki yıllık ticaret hacmi 10 ila 12 milyar avro seviyesinde. Bu rakam, Almanya-Türkiye toplam ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyor. Ayrıca 1.200’den fazla Türk şirketi NRW’de faaliyet gösteriyor.

Toplumsal ilişkiler ise ekonomik rakamların çok daha ötesinde.

Wüst’ün ziyareti sırasında verdiği bilgiye göre Almanya’da yaşayan Türkiye kökenlilerin yaklaşık üçte biri NRW’de bulunuyor. Wüst, bu insanların NRW toplumunun doğal bir parçası olduğunu özellikle vurguluyor.

Dolayısıyla Düsseldorf-Ankara hattı yalnızca ihracat ve ithalat rakamlarından oluşmuyor.

Türkiye ile NRW arasında aileler, şirketler, yatırımlar, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve onlarca yıllık göç tecrübesi üzerinden kurulmuş çok katmanlı bir ilişki bulunuyor.

Wüst’ün ziyareti de tam olarak bu güçlü altyapının üzerine oturuyor.

Yaklaşık 60 kişilik heyet ne anlatıyor?

Ziyaretin dikkat çeken ayrıntılarından biri Wüst’ün beraberindeki geniş delegasyon.

Heyette üst düzey iş dünyası temsilcilerinin yanı sıra 30’dan fazla gazetecinin bulunması, ziyaretin Almanya’da da yakından takip edildiğini gösteriyor.

Yaklaşık 60 kişilik bir heyetle Türkiye’ye gidilmesi, ziyaretin yalnızca sembolik bir yıldönümü programı olarak tasarlanmadığı şeklinde okunabilir.

Çünkü Wüst Türkiye’ye yalnızca geçmişi anmak için değil, gelecekteki ekonomik ilişkileri konuşmak için de geldi.

Türkiye, NRW açısından sadece önemli bir ihracat pazarı değil. Alman sanayisinin tedarik zincirleri düşünüldüğünde otomotiv yan sanayisi, makine, kimya ve elektrik-elektronik gibi sektörlerde Türkiye ile kurulan bağlar ayrıca önem taşıyor.

Wüst’ün mesajlarından biri de tam olarak bu noktaya temas ediyor.

Türkiye’nin AB üyesi olmamasına rağmen Avrupa ekonomisiyle son derece güçlü üretim ve tedarik bağlarına sahip olduğunu vurgulayan Wüst, Avrupa sanayisini korumaya yönelik düzenlemelerin bu ilişkileri zayıflatmaması gerektiğini savunuyor.

Bu yaklaşım, Almanya ve Avrupa’da tartışılan “Made in Europe” politikaları açısından da dikkat çekici.

Wüst, Avrupa sanayisini korumak adına Türkiye gibi yakın ekonomik ortakların dışlanmasına mesafeli yaklaşıyor ve daha kapsayıcı bir “Made with Europe” anlayışını gündeme getiriyor.

Başka bir ifadeyle Wüst’ün Türkiye ziyareti sadece “daha fazla ticaret yapalım” mesajından ibaret değil. Avrupa’nın gelecekteki üretim ve tedarik zincirlerinde Türkiye’nin hangi konumda olacağı tartışmasına da temas ediyor.

Türk-Alman ilişkilerine yeni bir dinamizm kazandırabilir mi?

Burada iki farklı düzeyi birbirinden ayırmak gerekiyor.

Bir eyalet başbakanının Almanya’nın dış politikasını tek başına belirleme yetkisi yok. Gümrük Birliği’nin modernizasyonu, AB-Türkiye ilişkileri veya vize politikaları gibi konular Berlin, Ankara ve bazı alanlarda Brüksel düzeyinde kararlaştırılıyor.

Dolayısıyla Wüst’ün ziyaretinden doğrudan bir Alman dış politika değişikliği sonucu çıkarmak için henüz erken.

Ancak Alman federal sistemi içerisinde büyük eyaletlerin ekonomik ve siyasi ağırlığını da küçümsememek gerekiyor. NRW yalnızca ülkenin en kalabalık eyaleti değil, aynı zamanda Almanya’nın en önemli sanayi merkezlerinden biri.

Wüst’ün Türkiye ile ekonomik ilişkilerin geliştirilmesini açık biçimde savunması, bu nedenle Berlin’deki tartışmalar açısından da önem taşıyor.

Nitekim Wüst, Türkiye ziyareti sırasında AB-Türkiye Gümrük Birliği’nin reforme edilmesini savundu ve bunun NRW açısından gecikmiş bir adım ve önemli bir fırsat olduğunu söyledi.

Erdoğan-Wüst görüşmesinin protokol değeri de burada devreye giriyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bir Alman eyalet başbakanını kabul etmesi, Ankara’nın NRW ile ilişkilere verdiği önemi gösteren diplomatik bir jest olarak okunabilir. Ancak bunun kalıcı bir siyasi açılıma dönüşüp dönüşmeyeceğini, ziyaret sonrasında ortaya çıkacak somut girişimler gösterecek.

Başka bir ifadeyle Ankara’daki fotoğraf önemli; fakat asıl belirleyici olan fotoğraftan sonra ne yapılacağı.

Wüst’ün olumlu Türkiye mesajları Almanya geneline yayılabilir mi?

Wüst’ün Türkiye hakkında kullandığı olumlu dil dikkat çekici. “Türk-Alman ilişkilerinde yeni bir sayfa” açılması gerektiğini söylemesi ve ekonomik işbirliğini öne çıkarması, Almanya’daki Türkiye tartışmalarına farklı bir ton kazandırabilir.

Ancak bunun Berlin’in Türkiye politikasına doğrudan yansıyacağını söylemek için erken. Wüst’ün yaklaşımı, mevcut görüş ayrılıklarını göz ardı etmekten ziyade, bunlara rağmen ekonomik ve toplumsal işbirliğini geliştirmeyi savunan pragmatik bir çizgi olarak öne çıkıyor.

NRW’nin Almanya’daki ekonomik ve siyasi ağırlığı düşünüldüğünde ise Düsseldorf’tan verilen bu mesajların federal düzeyde de tartışılması beklenebilir.

Ekonomi, ilişkilerde yeni bir kapı açabilir mi?

Ziyaretin en güçlü ortak paydası ekonomi.

Türkiye, NRW için yalnızca önemli bir pazar değil; otomotiv, makine ve diğer sanayi kollarında Avrupa üretim ve tedarik zincirlerinin de önemli bir parçası. NRW ile Türkiye arasındaki 10-12 milyar avroluk yıllık ticaret hacmi bu karşılıklı bağımlılığın ölçeğini gösteriyor.

Wüst’ün Türkiye’yi de kapsayan daha geniş bir Avrupa üretim anlayışını savunması bu nedenle önemli. Ekonomik ilişkilerin derinleşmesi, siyasi diyaloğun geliştirilmesi için de yeni alanlar oluşturabilir.

Düsseldorf’tan Berlin’e uzanan bir köprü

Wüst’ün ziyareti tek başına Türk-Alman ilişkilerinde yeni bir dönem başlatmayacaktır. Ancak geniş heyet, Cumhurbaşkanı Erdoğan’la gerçekleşen sıra dışı görüşme ve verilen ekonomik işbirliği mesajları, ziyaretin sıradan bir eyalet temasının ötesinde ilgi gördüğünü ortaya koyuyor.

Asıl soru bundan sonra ne olacağıdır.

Ticaret, yatırımlar, iş insanlarına yönelik vize süreçleri, Gümrük Birliği ve düzenli siyasi temaslarda somut ilerleme sağlanırsa Ankara’daki görüşme daha geniş bir sürecin başlangıcı olarak anlam kazanabilir.

Belki de Wüst’ün ziyaretinin verdiği en önemli mesaj şu: Türk-Alman ilişkilerinin geleceğine giden yol yalnızca Berlin ile Ankara’dan değil, Düsseldorf’tan da geçebilir.