Mehmet Sait Uluçay
Çekmecelerini düzenler, hatıralarını anlatır, biriktirdiklerini paylaştırır. Oysa miras saymaya alışmadığımız şeyler de vardır: Yaz akşamı açılabilen bir pencere, gölgesinde dinlenilecek bir ağaç, suyuna güvenle eğileceğimiz bir çeşme. Vaktinde yağan yağmur. Çocuğun avucunda eriyen kar.
Geçen Hafta Antalya'da, COP31'in toplantı salonlarında dünyanın geleceği üzerine konuşuldu. Fosil yakıtlar, enerji tercihleri ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı alınacak önlemlerin finansmanı, müzakerelerin başlıca konuları arasındaydı. Ülkeler, ihtiyaçları ve çıkarlarıyla aynı masanın çevresinde buluştu. O masanın üzerinde görünmeyen bir aile albümünün de konulduğunu da düşünüyorum. Henüz çekilmemiş fotoğrafların, henüz doğmamış çocukların albümü. Alınacak kararlar, yıllar sonra o fotoğrafların arka planında hangi manzaranın bulunacağını da etkileyecek.
Bir gün bir çocuk, dedesinin karlı bir sokakta çekilmiş fotoğrafına bakacak. Fotoğraftaki paltoyu, eski otomobili, evlerin biçimini merak ettiği gibi karı da soracak belki. Dedesi anlatırken ellerini açacak: "Bazen şu kadar yağardı." Çocuk, görmediği bir şeyi zihninde canlandırmaya çalışacak.
Böyle bir konuşmanın ihtimali bile insanın içine dokunuyor. Çünkü mevsimler, hayatımızın takvimden daha eski ölçüleridir. Çocukluğumuzu yalnızca yıllarla hatırlamayız. Okullar açılırken serinleyen sabahlarla, sobanın yanına bırakılmış ıslak ayakkabılarla, ilk kirazın tadıyla hatırlarız. Hafızamızda havanın da bir yeri vardır. Bir ses, bir koku, ansızın başlayan yağmur bizi yıllar önceki bir kapının önüne götürebilir.
Mevsimlerin alıştığımız düzeni değişirken bu ortak hafızanın geleceğini de düşünmek gerekiyor. Bizim kolayca anladığımız bir sonbahar tasvirini torunlarımız nasıl okuyacak? Bir romandaki uzun kış gecesi onlara ne kadar tanıdık gelecek? Edebiyatın tabiatla kurduğu yakınlık, biraz da okurla yazarın aynı yağmuru, aynı soğuğu, aynı toprağı bilmesine dayanır.
Elbette bir iklim zirvesinden yalnızca bu duygularla sonuç bekleyemeyiz. Bir işçinin geçimi, bir şehrin enerji ihtiyacı, bir çiftçinin ürünü vardır. Bugünkü hayatın yükünü taşıyan insanlara, gelecek uğruna bütün zorluklara katlanmalarını söylemek kolaydır. Asıl emek, değişimin yükünü kimin omuzlayacağını adaletle belirlemekte başlar. Geçimini güçlükle sağlayan bir aileyle büyük bir serveti yöneten kişinin sorumluluğunu aynı ölçüyle tartamayız.
Bu yüzden toplantı salonlarında kullanılan kuru kelimelerin hayatta karşılık bulmasını önemsiyorum. Bir finansman kararının ardında, tarlasını yeniden ekebilecek bir çiftçi bulunabilir. Bir enerji kararının ardında, evini ısıtırken başka ihtiyaçlarından vazgeçmek zorunda kalmayacak bir aile. Metinlere giren her yükümlülüğün, birilerinin günlük hayatına kadar uzanan yolu vardır. O yol tamamlandığında anlaşmanın değeri anlaşılır.
Yine de insan, büyük toplantıların ardından duyurulan sözler karşısında durup bekliyor. Daha önce de umutlandı. İmzaları gördü, açıklamaları dinledi. Şimdi bir cümlenin ne kadar etkileyici kurulduğundan çok, ne zaman yerine getirileceğini bilmek istiyor. Beklemek, yağmura ihtiyacı olan toprak için başka; takvimine yeni bir toplantı ekleyen kişi için başka bir şey.
Antalya'yı düşündüğümde aklıma salonların dışında süren hayat geliyor. Sabah dükkânını açan biri, okuluna yetişmeye çalışan bir çocuk, denize bakan yaşlı bir insan… Dünya, üzerine konuşulurken de yaşanmaya devam ediyor. Kararların gecikmesi hayatı durdurmuyor; yalnızca bazı insanların yükünü ağırlaştırıyor.
Bizden sonrakilere bırakacağımız dünyayı düşünmek için büyük sözlere her zaman ihtiyacımız yok. Bazen bir ağacın altında biraz durmak yeterli. O ağacı kimin diktiğini bilmeyiz. Gölgesinden yararlanırken adını sormayız. Yıllar önce toprağa eğilmiş bir insanın emeği, sıcak bir öğleden sonra bize ulaşmıştır.
Belki sorumluluğun en sade hâli burada saklıdır: Yüzünü hiç görmeyeceğimiz birinin rahatça soluk alabilmesi için bugünden emek vermek.
Bir çocuğa ne bırakılır?
Dilerim yıllar sonra bir aile, eşyalarımızı paylaştırırken pencereden yağmur sesi gelir. İçlerinden biri kalkıp pencereyi açar. Toprak kokusu odaya dolar. Küçük bir çocuk, elini dışarı uzatır.
O an kimse bizden söz etmese de olur.
- Amerika’da sandık, dünyada yankı!
- Cemil Meriç: Alkışın İçinde Kaybolan İtiraz
- Kritik Eşiklerde Sözün Sorumluluğu
- Fuzûlî’nin Gözyaşları ve Gönlünde Dinmeyen Kerbelâ
- Minarelerin Gölgesinde Değişen Hayat: Kırsal Müslümanlıktan Şehirli Müslümanlığa Geçiş
- Savaşın Yeni Eşiği
- İsyanı Ahlâka, Hayatı Mesuliyete Bağlayan Adam: Nurettin Topçu
- Halkın Beklentisi ile Siyasetin Tercihi
- Anahtar Parti ve Dünün Birikimi, Bugünün Arayışı, Yarının İhtimali
- Şiirin Dervişi
- Başkentin Kapalı Kapıları
- Bayramlaşmanın Adı CHP’de Ayrışma Oldu?
- Siyasetin Yok Hükmü ve Türkiye’nin Yorgun Demokrasisi
- Bir Partinin Aynasında Memleket Manzarası
- Nefretin Hedefindeki Mabet





