Dilek Yıldırım
Eğitim dünyasının belki de en eski tartışmalarından biri bu: Çocuğa sınır nasıl öğretilir?
Kimi zaman “Biz böyle büyüdük” deniliyor. Öğretmenden çekinmek, büyüklerin sözünü sorgulamamak, hata yaptığında ceza görmek normal kabul ediliyor. Sessiz çocuk “uslu”, itiraz etmeyen öğrenci “saygılı”, korkan öğrenci ise “disiplinli” olarak değerlendirilebiliyor.
Fakat bugün kendimize daha önemli bir soru sormamız gerekiyor:
Biz çocuk yetiştirirken itaat mi istiyoruz, sorumluluk mu?
Çünkü ikisi aynı şey değil.
Korkan bir çocuk, öğretmeni yanındayken kurallara uyabilir. Ceza almamak için susabilir. Hatasını saklayabilir. Hatta yaptığı yanlışın farkında olmadığı hâlde sadece sonuçlarından korktuğu için davranışını değiştirebilir.
Peki öğretmen sınıftan çıktığında ne olacak?
İşte gerçek disiplin tam da burada başlıyor.
Korku davranışı değiştirebilir, ama bilinci değil
Bir çocuğa “Bunu yaparsan ceza alırsın” demek çoğu zaman hızlı sonuç verir.
Çocuk davranışını değiştirebilir.
Ancak asıl mesele davranışın neden değiştiğidir.
Çocuk gerçekten yaptığı şeyin yanlış olduğunu mu anladı, yoksa yalnızca cezadan mı kaçtı?
Eğitim, işte bu ayrımda anlam kazanıyor.
Çünkü hayat boyunca çocukların başında onları kontrol edecek bir öğretmen ya da ebeveyn olmayacak. Bir gün kendi kararlarını kendileri verecekler.
O gün onları yönlendirecek olan şey korku değil, içselleştirdikleri değerler olacak.
Sınır koymak, korkutmak değildir
“Çocuğu anlamak” denildiğinde bazen sınırların tamamen ortadan kaldırılması gerektiği düşünülüyor.
Oysa anlayış, kuralsızlık demek değildir.
Çocukların sınırlara ihtiyacı vardır.
Ne yapabileceklerini, ne yapamayacaklarını bilmeleri gerekir. Fakat bu sınırların neden var olduğunu da bilmeleri gerekir.
“Bunu yapma, çünkü ben öyle söylüyorum.”
ile
“Bunu yapmıyoruz, çünkü başka birinin hakkına zarar verebilir.”
arasında büyük bir fark vardır.
İlkinde çocuk otoriteye uymayı öğrenir.
İkincisinde ise neden-sonuç ilişkisini öğrenir.
Eğitimin amacı da yalnızca kurala uyan çocuklar yetiştirmek değil, doğru davranışın neden doğru olduğunu anlayan bireyler yetiştirmek olmalıdır.
Öğretmenin sesi de bir eğitim aracıdır
Bir öğretmenin öğrencisine söylediği tek bir cümle, bazen bir sınav notundan çok daha uzun süre çocuğun zihninde kalabilir.
“Sen zaten yapamazsın.”
“Senden adam olmaz.”
“Bir daha yaparsan görürsün.”
Bu cümleler çocuğu o anda susturabilir.
Ama çocuğun kendisiyle ilgili düşüncelerini de değiştirebilir.
Bunun yerine,
“Bu davranış doğru değil, ama neden yaptığını konuşabiliriz.”
demek, hatayı görmezden gelmek değildir.
Tam tersine çocuğa şunu öğretmektir:
Hata yapabilirsin, fakat hatanın sorumluluğunu da alabilirsin.
Bu yaklaşım çocuğu küçültmez; onu davranışının sorumlusu hâline getirir.
Asıl mesele bugünü değil, yarını yetiştirmek
Eğitim sisteminin başarısını yalnızca sessiz sınıflarla, yüksek notlarla veya sınav sonuçlarıyla ölçemeyiz.
Çünkü okuldan çıkan çocuk bir gün yetişkin olacak.
Kendi kararlarını verecek.
Bir iş yerinde çalışacak.
Bir aile kuracak.
Toplumun içinde yaşayacak.
Başka insanların haklarıyla karşılaşacak.
İşte o zaman ona “Öğretmenin böyle demişti” diyemeyeceğiz.
Çünkü öğretmeni yanında olmayacak.
Anne ve babası da her kararının başında bulunmayacak.
Geride yalnızca ona öğretilen değerler, kazandığı sorumluluk duygusu ve kendi vicdanı kalacak.
Bu nedenle eğitimde asıl hedef, çocuğun otorite varken doğru davranması değil, kimse görmediğinde de doğruyu seçebilmesidir.
Disiplinin yeni tanımı
Belki de disiplin kelimesini yeniden düşünmenin zamanı geldi.
Disiplin;
korkutmak değildir.
Aşağılamak değildir.
Sürekli cezalandırmak değildir.
Çocuğu susturmak hiç değildir.
Disiplin; sınır koymaktır.
Tutarlı olmaktır.
Davranışın sonucunu göstermek ve çocuğa sorumluluk vermektir.
Hata yaptığında onu tamamen reddetmek yerine, hatasını düzeltmeyi öğretmektir.
Çünkü çocuklar yalnızca söylediklerimizi değil, onlara nasıl davrandığımızı da öğrenir.
Bugün korkutarak susturduğumuz bir çocuk, yarın sorunlarını konuşmak yerine gizlemeyi öğrenebilir.
Bugün hatasını kabul etmesi için onu utandırdığımız çocuk, yarın hata yaptığında gerçeği saklamayı tercih edebilir.
Oysa amacımız bundan çok daha büyük olmalı.
Biz çocuklara yalnızca “Benden kork” dememeliyiz.
“Bana güvenebilirsin, ama sınırların da var.” diyebilmeliyiz.
Çünkü iyi eğitim, korkuyla baş eğen çocuklar değil; düşünebilen, sorgulayabilen, sorumluluk alabilen ve doğruyu kimse zorlamadan seçebilen bireyler yetiştirmektir.
Ve belki de eğitimde artık şu soruyu daha sık sormalıyız:
Çocuk bizden korktuğu için mi doğru davranıyor, yoksa doğru davranmanın nedenini gerçekten anladığı için mi?
Aradaki fark, bir sınıfın sessizliğinden çok daha büyük.
Çünkü mesele yalnızca bugünün öğrencisini yönetmek değil…
Yarının insanını yetiştirmek.
- Bir Toplumun Geleceği Çocuklarının Ruh Sağlığında Saklıdır
- Çocuklarda cinsel kimlik tartışması: özenme mi, keşif mi, toplumsal etki mi?
- Ekranların Büyüttüğü, İletişimin Yalnız Bıraktığı Çocuklar
- Bir Çocuğun En Çok İhtiyacı Olan Şey: Mükemmel Anne-Baba Değil
- Merhameti Nerede Kaybettik?
- Okullar Açılıyor: Peki İçimizdeki O Çocuk Hâlâ Orada mı?
- KPSS Bitti, Asıl Sınav Şimdi Başlıyor
- Z Kuşağı mı, Yoksa Bizim Yetiştirdiğimiz Gençler mi?
- O Çocuk hâlâ İçimizde
- Çocuklukta Açılan Yaralar
- Bir Kelime, Bir Hayat: İlk 3 Yılın Gücü
- Çocukluğu Ekrana Değil, Hayata Bırakalım
- Duygusal Zekâ ve Empati: İnsanı İnsan Yapan Güç
- Adalet Öğretmenden Başlamalıdır!
- Çocuklarınızı Hayata mı, Sınava mı Hazırlıyorsunuz?





