Her kuşağın çocukluğu, kendinden önceki kuşağın ebeveynliğinden izler taşır. Ancak hiçbir kuşak, anne babasının büyüdüğü dünyayla tamamen aynı dünyada yetişmez. Büyüklerimizin çocukluğu ile bizim çocukluğumuz, bizim çocukluğumuz ile bugün çocuklarımızın yaşadığı dönem arasında yalnızca teknolojik değil, ilişkisel ve toplumsal açıdan da önemli farklar var.
Bu değişimi konuşurken çoğu zaman çocukların değiştiğini söylüyoruz. Oysa değişen yalnızca çocuklar değil; anne babaların rolleri, aile içindeki sorumluluklar, çocuklarla kurulan ilişki ve ebeveynlikten beklentiler de değişiyor.
Ebeveynlik değişirken çocuklarımızla kurduğumuz bağ aynı güçte kalabiliyor mu?
Eskiden anne babanın çocuk üzerindeki otoritesi daha belirgin, aile içindeki roller daha keskin sınırlarla tanımlanmıştı. Çocuğun ne yapacağına çoğunlukla yetişkinler karar verir, aile içindeki kurallar daha az tartışılırdı. Bugün ise çocukların fikirlerine daha fazla yer açılan, bireysel alanın önemsendiği ve ebeveynlerin çocuklarının duygularını anlamaya daha çok çaba gösterdiği bir dönemden geçiyoruz.
Bu değişimin önemli kazanımları var. Çocuğun kendisini ifade edebilmesi, düşüncesinin önemsenmesi ve kişisel sınırlarının gözetilmesi sağlıklı gelişim açısından kıymetli. Ancak burada gözden kaçırmamamız gereken bir nokta var. Çocuğun söz hakkına sahip olması, ailedeki bütün sorumlulukların ve kararların onunla eşit biçimde paylaşılması anlamına gelmiyor.
Çocuğun fikrini almak başka, kararların yükünü onun omuzlarına bırakmak başkadır. Çocuğa alan tanımak başka, ebeveynlik sorumluluğundan geri çekilmek başkadır. Bazen iyi niyetle çocuğumuza sunduğumuz özgürlük, yaşına uygun sınırlar ve yetişkin rehberliğiyle desteklenmediğinde onun için belirsizliğe dönüşebilir.
Bugünün ebeveynliğinde dikkat çekmemiz gereken bir başka değişim de çocukla kurulan ilişkinin niteliği.
Günümüzde anne babalar çocuklarının eğitiminden sosyal yaşamına, beslenmesinden gelişimine kadar pek çok ayrıntıyla yakından ilgileniyor. Çocuklarının ihtiyaçlarını takip ediyor, onlar için doğru okulu, doğru etkinliği ve doğru desteği bulmaya çalışıyorlar. Ancak çocuğun hayatını yakından takip etmek, onunla duygusal bir yakınlık kurulduğu anlamına her zaman gelmiyor.
Çünkü çocukla ilişki kurmak, yalnızca onun ne yaptığını bilmekten ibaret değil. Çocuğun bir olay karşısında neden öfkelendiğini, neden içine kapandığını, hangi durumda kendisini yetersiz hissettiğini ya da anlatmakta zorlandığı bir mesele olup olmadığını fark edebilmek de bu ilişkinin parçası.
Bazen anne baba çocuğu için her şeyi yapıyor olabilir; fakat çocuk, yaşadıklarını paylaşırken anlaşılmadığını hissedebilir. Bazen de yetişkin, çocuğun sorununu hemen çözmeye çalışırken onun ne hissettiğini dinlemeyi atlayabilir. Oysa her anlatılanın bir çözüme, her üzüntünün bir öğüde ihtiyacı yoktur. Çocuğun kimi zaman yalnızca dinlenmeye, duygusunun fark edilmesine ve yanında güven duyduğu bir yetişkinin bulunduğunu bilmeye ihtiyacı vardır.
Burada mesele çocukla kaç saat geçirildiğinden çok, kurulan ilişkinin içinde çocuğa ne kadar yer açılabildiğidir.
Bir diğer dikkat çekici değişim ise ebeveynlik sorumluluğunun giderek daha fazla uzmanlara, öğretmenlere ve çeşitli eğitim sistemlerine bırakılması. Elbette çocuk gelişimi konusunda destek almak, uzmanlardan yararlanmak ve okul-aile iş birliğini güçlendirmek son derece değerlidir. Ancak hiçbir uzman, anne babanın çocukla kurduğu ilişkinin yerini bütünüyle alamaz. Uzmanlar yol gösterebilir; fakat çocuğun hayatındaki temel ilişkiyi kurma ve sürdürme sorumluluğu yine ebeveynlere aittir.
Üstelik bugünün anne babaları yalnızca değişen çocukluk koşullarıyla değil, daha önceki kuşakların aynı biçimde deneyimlemediği pek çok belirsizlikle de karşı karşıya. Dijital dünyanın etkisi, bilgiye sınırsız erişim, değişen sosyal ilişkiler ve çocukların erken yaşlarda karşılaştığı farklı sorunlar ebeveynliği daha karmaşık hale getirebiliyor. Bazen anne babalar ne yapacaklarını bilemedikleri için değil, karşılarına çıkan çok sayıda farklı öneri arasında hangisinin doğru olduğuna karar veremedikleri için zorlanıyor.
Bütün bunlar bize ebeveynliğin yalnızca çocuk yetiştirme biçiminin değişmesinden ibaret olmadığını gösteriyor. Anne babalık rolü de yeniden şekilleniyor. Geçmişte çocukların ihtiyaçlarını belirleyen yetişkinlerin, bugün çocuklarını daha yakından anlamaları bekleniyor. Fakat anlamak, her isteği kabul etmek; sevmek, her güçlüğü ortadan kaldırmak; destek olmak da çocuğun yerine bütün sorunları çözmek değildir.
Yeni dünyada ebeveyn olmak, değişen koşullara uyum sağlarken ebeveynliğin temel sorumluluğunu kaybetmemektir. Çocuğun düşüncesine değer vermek, ancak gerektiğinde sınır koyabilmek; onu dinlemek, ancak her kararın yükünü ona bırakmamak; gelişimini desteklemek, ancak kendi yerine karar vermemek…
Çocuklarımızın yetiştiği dünya bizim çocukluğumuzdan çok farklı olabilir. Onların ihtiyaçlarını anlamak için bizim de değişmeye, öğrenmeye ve zaman zaman kendi ebeveynlik alışkanlıklarımızı yeniden değerlendirmeye ihtiyacımız var. Çünkü iyi ebeveynlik, her dönemde aynı yöntemleri uygulamak değil; değişen dünyanın içinde çocuğuyla güvene dayalı bir ilişki kurabilmektir.
Melike Albayrak - Aile Danışmanı - Yazar
🔴 YAZARI TAKİP EDİN
INSTAGRAM: @uzm.melikealbayrak.1
- Bir Aileden Bir Ülkeye: Cumhuriyet Evde Başlar
- Hiç Haksız Olmayan İnsan “Yanılgısı”
- Günah Keçisi: Aile Sisteminin Gerilimi Bir Kişinin Üzerine Bırakması
- Çocuğun Okul Çantasında Neler Olmalı?
- Yan Yanayız Ama Ne Kadar Yakınız?
- Ölen Yavrusunu Taşıyan Yunus Bize Ne Anlatıyor? Bazen Acıya Eşlik Etmek Yeterlidir
- Her “Hayır” Güçlü Müdür? Bazen “Evet” Demek de Cesarettir.
- Ailede Herkesin Bir Rolü Vardır: Peki Siz Hangisini Taşıyorsunuz?
- Bir Davranışın Uzun Süredir Devam Ediyor Olması, Onun Sağlıklı Olduğu Anlamına Gelir mi?
- Aileler Sorunlarını Değil, Çoğu Zaman Çözüm Sandıkları Alışkanlıkları Taşırlar
