Çünkü devletin kasasındaki para sahipsiz değildir. O parada işçinin alın teri, çiftçinin emeği, esnafın ödediği vergi, emeklinin sofrasından eksilen lokma ve gençlerin geleceğe dair umutları vardır. Devlet bütçesi milletin ortak emanetidir. Bu emaneti korumak ise devlet ciddiyetinin, kamu ahlakının ve siyasi sorumluluğun en temel gereğidir. Ne var ki bugün üzerinde durulması gereken, uzun zamandır yeterince sorgulanmayan, görmezden gelindiği izlenimi uyandıran ve artık ciddi biçimde denetlenmesi gereken bir düzen söz konusu. Yurt dışında fuar, konferans, kongre, ekonomi zirvesi, yatırım buluşması ve uluslararası iş birliği toplantısı adı altında düzenlenen bazı organizasyonların niteliği, gerçek amacı ve kamu kaynaklarından yararlanma biçimleri önemli soru işaretleri doğuruyor. Üstelik mesele yalnızca birkaç başarısız organizasyonla sınırlı değil. Asıl sorgulanması gereken, bu faaliyetlerin belirli çevreler için sürekli gelir sağlayan bir organizasyon modeline dönüşüp dönüşmediğidir. Devletin imkanları milletin hizmetine sunulmak içindir. Kamu bütçeleri hiç kimsenin kişisel kazanç alanı olamaz!
Bu meselenin en düşündürücü tarafı ise söz konusu organizasyonların nasıl gerçekleştirildiğinin, hangi çevreler tarafından düzenlendiğinin ve ortaya çıkan sonuçların ilgili kesimlerce bilinmesine rağmen yeterince sorgulanmamasıdır. Adeta herkesin gördüğü, birçok kişinin konuştuğu fakat kimsenin üzerine gitmek istemediği bir tabloyla karşı karşıyayız. Oysa kamu kaynaklarının kullanıldığı bir alanda suskunluk, denetimin yerini alamaz. Bir organizasyonun adına uluslararası zirve demek, onu kendiliğinden uluslararası hale getirmez. Avrupa’nın önemli bir şehrinde salon kiralamak, gösterişli afişler hazırlamak, protokol konuşmaları yapmak ve toplu fotoğraflar çektirmek de tek başına başarı değildir. Asıl başarı, o organizasyonun ülkemize ne kazandırdığıdır. Bazı etkinliklerde yabancı katılımının son derece sınırlı kaldığı, Türkiye’den götürülen katılımcıların kendi aralarında toplantılar yaptığı ve bütün bunların büyük bir uluslararası faaliyet olarak sunulduğu yönündeki değerlendirmeler ciddiyetle ele alınmalıdır. Yurt dışında kendi kendine çalıp oynayıp ardından bunu uluslararası başarı olarak pazarlamak, hele bir de kamu kaynaklarından destek alarak yapmak, devlet yönetiminin kayıtsız kalabileceği bir mesele değildir.
Şimdi açıkça sormak gerekiyor. Uluslararası denilen bu organizasyonlarda gerçek uluslararası katılım nerede? Yabancı yatırımcılar, ticaret temsilcileri, sektörün karar vericileri nerede? Ülkemize kazandırılan yatırımlar, kurulan ticari bağlantılar, imzalanan anlaşmalar ve ortaya çıkan ekonomik sonuçlar nerede? Bir etkinliğin başarısı katılımcıların birbirlerine verdikleri plaketlerle, sosyal medyada paylaşılan fotoğraflarla veya basına gönderilen gösterişli açıklamalarla ölçülemez. Üstelik bu faaliyetler bakanlık bütçelerinden destekleniyorsa, ortada yalnızca organizatörlerin değil, kamu kaynaklarını tahsis eden ve denetlemekle yükümlü olan kurumların da cevaplandırması gereken sorular vardır. Çünkü milletin parasının harcandığı yerde iyi niyet beyanı yeterli değildir. Devletin parasını kullanan herkes, o paranın karşılığında ne yaptığını, ne başardığını ve ülkeye ne kazandırdığını somut belgelerle ortaya koymak zorundadır.
Meselenin belki de en önemli boyutu, organizasyonların ardından ilgili bakanlıklara sunulan faaliyet ve sonuç raporlarıdır. Bir organizasyonun gerçekte nasıl gerçekleştiğiyle kağıt üzerinde nasıl anlatıldığı arasındaki fark, kamu denetiminin doğrudan konusudur. Bildirilen katılımcı sayıları, yabancı temsilcilerin varlığı, gerçekleştirildiği belirtilen görüşmeler, açıklanan iş birlikleri ve harcama kalemleri mutlaka doğrulanmalıdır. Çünkü bir salonda gerçekleşen toplantıyla bakanlığa sunulan başarı raporu arasında ciddi farklılıklar bulunması halinde bunun açıklaması istenmelidir. Gerçekte bulunmayan katılımcıların raporlarda gösterilmesi, yapılmayan görüşmelerin yapılmış gibi sunulması veya maliyetlerin olduğundan yüksek bildirilmesi gibi uygulamalar tespit edilirse, bunlar sıradan idari eksiklikler olarak değerlendirilemez. Böyle bir durumda hukuki sorumluluk doğar. Bakanlıklara sunulan raporlar organizatörlerin kendi başarı hikayelerini yazdıkları belgeler değildir. O raporlar milletin parasının hesabını vermek için hazırlanır. Devletin görevi de yalnızca rapor almak değil, o raporun gerçeği yansıtıp yansıtmadığını araştırmaktır.
Bir başka önemli mesele de bu organizasyonların kimler tarafından ve hangi ilişkiler üzerinden gerçekleştirildiğidir. Aynı şirketlerin, aynı derneklerin, aynı vakıfların veya aynı organizasyon çevrelerinin farklı ülkelerde benzer etkinliklerle sürekli kamu desteği alıp almadığı ortaya konulmalıdır. Hangi bakanlık hangi organizasyona ne kadar kaynak sağlamıştır? Bu kaynakların ne kadarı gerçekten organizasyon giderlerine harcanmıştır? Yurt dışında kiralanan salonların, otellerin, ulaşım ve tanıtım hizmetlerinin gerçek maliyetleri nedir? Kamu kurumlarına bildirilen tutarlarla gerçek ödemeler örtüşmekte midir? Destek alan kuruluşlarla karar süreçlerinde görev yapanlar arasında çıkar çatışması oluşturabilecek ilişkiler bulunmakta mıdır? Bu soruların cevapları araştırılmadan sağlıklı bir denetimden söz edilemez. Burada hiçbir kişi veya kuruluş peşinen suçlu ilan edilmemelidir. Ancak dürüst çalışanları korumanın yolu da herkesi aynı şeffaf denetime tabi tutmaktır. Devlet desteği bir ayrıcalık değildir. Bakanlık bütçeleri belirli çevrelerin sürekli yararlandığı, hesabı sorulmayan bir finansman mekanizmasına dönüşemez.
Asıl üzerinde durulması gereken konu, bu düzenin neden yeterince sorgulanmadığıdır. Kamu kaynaklarıyla gerçekleştirilen organizasyonlarda gerçek katılımın, harcamaların ve sonuçların doğrulanması neden daha görünür ve sistematik bir denetim konusu haline getirilmemektedir? Yıllar içinde tekrarlanan benzer faaliyetlerin ülkemize sağladığı toplam fayda neden kamuoyunun değerlendirmesine sunulmamaktadır? Burada siyasi sorumluluk da başlıyor. Çünkü bakanlıklar yalnızca destek veren, bütçe tahsis eden ve faaliyet raporlarını dosyalayan makamlar değildir. Aynı zamanda millet adına kamu kaynaklarını korumakla yükümlü devlet kurumlarıdır. Vatandaştan tasarruf beklenirken, emekli geçim hesabı yaparken, esnaf ayakta kalmaya çalışırken ve üretici artan maliyetlerle mücadele ederken kamu bütçelerinin kullanımında en yüksek hassasiyet gösterilmelidir.
Millete tasarruf öğütleyen bir kamu yönetimi, önce kendi kaynaklarının nerelere ve hangi sonuçlar karşılığında harcandığını denetlemek zorundadır.
Devlet ciddiyeti bunu gerektirir.
Bu nedenle ilgili bakanlıklar son yıllarda yurt dışında kamu desteğiyle gerçekleştirilen fuar, konferans, kongre, zirve ve benzeri organizasyonları kapsamlı biçimde incelemeye almalıdır. Verilen desteklerin tutarları, gerçek katılımcı listeleri, faaliyet raporları, harcama belgeleri ve ortaya çıkan sonuçlar karşılaştırılmalıdır. Gerekli görülen durumlarda bakanlıkların teftiş birimleri ve yetkileri çerçevesinde Sayıştay devreye girmelidir. Gerçekten ülkemize katkı sağlayan organizasyonlar desteklenmeye devam edilmeli, ancak kamu kaynaklarının amacı dışında kullanıldığı veya gerçeğe aykırı raporlarla destek alındığı tespit edilirse, sorumlular hakkında gerekli işlemler yapılmalıdır. Kamu zararı varsa tahsil edilmeli, hukuka aykırılık varsa yargı süreci işletilmelidir. Burada mesele herhangi bir siyasi partiyi veya kurumu hedef almak değil, devletin kendi kaynakları üzerindeki denetim otoritesini güçlendirmektir. Çünkü güçlü devlet, yanlışları görmezden gelen değil, yanlışların üzerine gidebilen devlettir.
Devletin itibarı hesap sormakla zedelenmez; aksine hesap sorabildiği ölçüde güçlenir.
Artık bu konuda suskunluğun yerini şeffaflık, alışkanlıkların yerini denetim, gösterişli açıklamaların yerini somut sonuçlar almalıdır. Herkesin bildiği söylenen fakat yeterince sorgulanmayan uygulamalar varsa, bunların açıklığa kavuşturulması devletin de dürüst organizatörlerin de yararınadır. Çünkü devletin kasası kimsenin şahsi kasası değildir. Bakanlık bütçeleri kimsenin özel finansman kaynağı değildir. Milletin vergileri, yurt dışında gösterişli organizasyonlar düzenlenerek kişisel kazanç elde edilsin diye toplanmamaktadır. Bu ülkenin kaynakları değerlidir, milletin alın teri kutsaldır ve devletin her kuruşu emanettir. O emaneti korumak da kamu yönetiminin en temel sorumluluğudur. Buradan ilgili bakanlıklara açıkça sesleniyorum. Bu organizasyonları inceleyin, verilen destekleri araştırın, sunulan raporları doğrulayın, gerçek harcamaları ortaya çıkarın ve milletin parasının hesabını sorun! Çünkü kamu kaynaklarının kullanıldığı yerde suskunluk değil şeffaflık, ayrıcalık değil adalet, gösteriş değil hesap verme sorumluluğu hakim olmalıdır. Unutulmasın ki devletin büyüklüğü harcadığı paranın miktarıyla değil, o paranın tek kuruşunun bile hesabını sorabilmesiyle ölçülür.
Milletin emaneti üzerinde kimsenin dokunulmazlığı olamaz!