Londra’dan Paris’e, Ottawa’dan Washington’a kadar İsrail’in geleneksel müttefikleri artık Tel Aviv’in politikalarını eskisi gibi sessizce izlemiyor. Batı Şeria’daki yerleşimci şiddeti, Filistinlilerin zorla yerlerinden edilmesi, yerleşimlerin genişletilmesi ve iki devletli çözümün fiilen ortadan kaldırılmasına yönelik adımlar, İsrail’in yıllardır sahip olduğu diplomatik krediyi tüketti.
Ve bunun sorumluluğunu yalnızca “İsrail karşıtlığı” ile açıklamak mümkün değil.
Çünkü ortada yalnızca İsrail’i eleştiren ülkeler yok.
İsrail’in zulmüne göz yumup, destek veren; İsrail’in dostları da artık alarm veriyor.
Bir Avuç Suçlu Değil, Bir Siyasal İklim
Batı Şeria’da Filistinlilere yönelik saldırıları hâlâ birkaç “radikal yerleşimcinin taşkınlığı” olarak anlatmak, gerçeğin üzerini örtmektir.
Çünkü sorun artık birkaç kişinin öfkesinden ibaret değildir.
Silahlandırılan, örgütlenen, cesaretlendirilen ve siyasal destek bulan bir yerleşimci hareketinden söz ediyoruz.
Daha da önemlisi, bu şiddet karşısında devletin verdiği tepkinin yetersizliği göz ardı edilemeyecek bir gerçeklik olarak önümüzde duruyor.
Bir devletin gerçek yüzünü, yalnızca düşmanına karşı kullandığı güçle değil, aynı zamanda kendi yurttaşlarının işlediği suç karşısında gösterdiği hukukla anlayabiliriz.
Eğer Filistinli bir şüpheli için devletin bütün güvenlik mekanizmaları çalışıyor, fakat Filistinlilere saldıran Yahudi yerleşimciler söz konusu olduğunda aynı mekanizmalar ağırlaşıyor, yavaşlıyor veya susuyorsa ortada ciddi bir hukuk sorunu vardır.
Bunun adı güvenlik politikası değildir.
Bunun adı çifte standarttır.
Netanyahu Görmüyor mu?
Binyamin Netanyahu, 7 Ekim 2023 saldırısı konusunda “yeterince uyarılmadığını” söylemişti.
Peki Batı Şeria’daki yerleşimci terörü konusunda da mı yeterince uyarılmadı?
Hayır.
Bu kez mesele farklı.
Burada olan biten gizli değil.
Sokakta.
Kameralarda.
Haberlerde.
Raporlarda.
Ve devletin güvenlik mekanizmalarının önünde.
Netanyahu görüyor.
Biliyor.
Duyuyor.
Fakat buna rağmen, aşırı sağın siyasal desteğini kaybetmemek adına bu yapıya karşı kararlı bir mücadele yürütmüyor.
İşte tehlikeli olan tam da bu.
Çünkü bir devlet kendi içindeki radikal unsurları denetleyemediğinde değil, denetlemek istemediğinde devletin sınırları aşınmaya başlamış demektir.
Ben-Gvir ve Smotrich’in İsrail’i
İsrail’in bugünkü krizini Netanyahu’dan bağımsız düşünmek mümkün değil.
Ama Netanyahu kadar önemli başka bir gerçek daha var:
Aşırı sağ artık hükümetin dışındaki bir marjinal güç değil.
Hükümetin içinde.
Devlet mekanizmasının içinde.
Karar alma süreçlerinin içinde.
Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich gibi isimler, İsrail siyasetinin kenarında duran radikaller olmaktan çıktı.
Merkeze yerleştiler.
Ve merkeze yerleşen radikalizm, bir süre sonra radikalizm olarak görülmemeye başlanır.
Asıl tehlike budur.
Dün “aşırı” kabul edilen söylem bugün hükümet politikası olur.
Dün kabul edilemez görülen şiddet bugün “güvenlik gereği” diye savunulur.
Dün istisna olan yerleşim bugün kalıcı bir gerçeklik haline gelir.
Ve toplum, farkına varmadan sınırların yer değiştirmesine alıştırılıverilir.
Haritayı Tanklar Değil, Yerleşimler Değiştiriyor
E-1 bölgesi bu nedenle sıradan bir imar projesi değildir.
Bir avuç bina değildir.
Bir yol, birkaç konut, birkaç yeni yerleşim yeri değildir.
E-1, geleceğin haritası üzerinde yapılan bir siyasi hamle olarak duruyor karşımızda.
Batı Şeria’nın coğrafi bütünlüğünü bozacak her yerleşim, kurulması planlanan Filistin devletinin yaşayabilirliğini biraz daha azaltıyor.
İki devletli çözüm masada konuşulurken, sahada başka bir gerçeklik kuruluyor.
Müzakere masasında “iki devlet” deniyor.
Toprağın üzerinde ise iki devletli çözümü imkânsızlaştıracak yeni yerleşimler yükseliyor.
Bu çelişkinin adı barış olamaz.
Bu, barış ihtimalini sahada boğma üzerine kurulmuş bir staretejik hesaptır.
Balfour’dan Yaptırıma
İşin ironik tarafı ise İngiltere’nin bugünkü tavrı.
İsrail’in kuruluş hikâyesinde Britanya’nın özel bir yeri vardır.
Balfour Deklarasyonu bunun en önemli sembollerinden biridir.
Bugün ise İngiltere, İsrail’in yerleşimci şiddetine karşı yaptırım uygulama kararı alıyor.
Tarih bazen gerçekten acımasız bir ironi üretir.
Bir zamanlar İsrail’in kuruluş sürecine katkı veren İngiltere, bugün İsrail hükümetinin politikalarına karşı yaptırım uygulamak zorunda kalıyor.
Üstelik yalnız değil.
Fransa da var.
Kanada da var.
Başka ülkeler de giderek daha yüksek sesle itiraz ediyor.
Burada İsrail yönetiminin durup kendisine sorması gereken soru çok basit:
“Bütün dünya bize karşı mı?”
Bu soru yanlış bir sorudur.
Doğru soru şudur:
“Biz ne yapıyoruz ki eski dostlarımız bile bize karşı çıkıyor?”
Asıl Tehlike Yaptırım Değil, Meşruiyet Kaybı
Yaptırımın ekonomik bedeli hesaplanabilir.
Bir ülke ne kadar zarar edeceğini hesaplayabilir.
Ama meşruiyet kaybının bedelini hesaplamak çok daha zordur.
Çünkü devletler yalnızca silahlarla yaşamaz.
İttifaklarla yaşar.
Diplomatik ilişkilerle yaşar.
Ekonomik bağlantılarla yaşar.
Ve en önemlisi, uluslararası sistem içinde kabul görerek yaşar.
İsrail’in yıllardır sahip olduğu en önemli avantajlardan biri, Batı dünyasının güçlü siyasi desteğiydi.
Şimdi o destek çatladı.
Çatlak büyürse mesele yalnızca Netanyahu hükümetinin diplomatik sıkışmışlığı olmaktan çıkar.
İsrail devletinin uluslararası konumu değişir.
Yalnızlaşan Netanyahu mu, İsrail mi?
Burada çok önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.
Netanyahu ile İsrail aynı şey değildir.
İsrail hükümeti ile İsrail halkı aynı şey değildir.
İsrail’de Netanyahu’nun politikalarına karşı çıkan milyonlarca insan var.
Savaşa itiraz edenler var.
Yerleşimci şiddetine karşı çıkanlar var.
Filistinlilerle siyasi çözüm isteyenler var.
Rehinelerin geri dönmesini isteyenler var.
Sonsuz savaşın İsrail’i daha güvenli değil, daha kırılgan hale getirdiğini düşünenler var.
Dolayısıyla İsrail toplumunun önünde hâlâ bir tercih var.
Ve bu tercih Netanyahu’dan çok daha büyük.
İsrail’in Önündeki İki Yol
Birinci yol belli.
Daha fazla yerleşim.
Daha fazla savaş.
Daha fazla silah.
Daha fazla kutuplaşma.
Daha fazla diplomatik yalnızlık.
Ve sonunda güvenlik adına yapılan politikaların İsrail’in güvenliğini bizzat tehdit etmesi.
İkinci yol ise çok daha zor.
Savaşı bitirmek.
Yerleşimci şiddetini durdurmak.
Hukuku herkes için eşit uygulamak.
Filistinlilerle siyasi çözüm ihtimalini yeniden tartışmak.
Uluslararası toplumla ilişkileri onarmak.
Ve İsrail’in güvenliğinin yalnızca askeri güçle değil, siyasi meşruiyetle de sağlanabileceğini kabul etmek.
Kolay olan birinci yol.
Çünkü savaş siyaseti, barış siyasetinden daha basittir.
Düşman yaratmak kolaydır.
Barış ortağı bulmak zordur.
Duvar örmek kolaydır.
Güven inşa etmek zordur.
Ekim Ayı Bir Referandum Olabilir
İsrail’de yapılacak seçimler bu nedenle yalnızca bir hükümet değişikliği meselesi olmayabilir.
Bu seçimler bir anlamda İsrail toplumunun kendi geleceği hakkında vereceği karar olacaktır.
Netanyahu devam edecek mi?
Likud devam edecek mi?
Aşırı sağ hükümet üzerindeki belirleyici gücünü koruyacak mı?
Yoksa İsrail toplumu başka bir yol mu arayacak?
Eğer Netanyahu ve Likud yenilirse, bu yalnızca bir iktidarın kaybı olmayacaktır.
Belki de İsrail toplumunun yıllardır biriken öfkesinin sandıktaki karşılığı olacaktır.
Fakat burada da bir uyarı yapmam gerekiyor:
Netanyahu’nun gitmesi tek başına yetmez.
Onu üreten siyasal iklim değişmedikçe, yalnızca aktör değişir.
İsrail’i Dünya Değil, İsrailliler Değiştirecek
Dışarıdan baskı yapılabilir.
Yaptırım uygulanabilir.
Diplomatik ilişkiler askıya alınabilir.
Uluslararası toplum sertleşebilir.
Ama hiçbir ülke başka bir ülkenin toplumunu dışarıdan yeniden inşa edemez.
Son sözü yine İsrailliler söyleyecek.
Çünkü İsrail’in geleceği Londra’da, Paris’te, Ottawa’da veya Washington’da belirlenmeyecek.
İsrail sandıkta kendi geleceğine karar verecek.
Ve o karar yalnızca İsrail’in geleceğini belirlemeyecek.
Filistin’in geleceğini de belirleyecek.
Ortadoğu’nun geleceğini de.
Belki Suudi Arabistan’la kurulabilecek yeni ilişkilerin önünü de açacak.
Belki İsrail ile Arap dünyası arasında yıllardır kapalı duran bazı kapıları yeniden aralayacak.
Ama bunun için önce İsrail’in kendi içinde bir karar vermesi gerekiyor.
Devletler En Çok Kendi Aynalarından Korkar
İsrail bugün dünyaya haksız yere kızabilir.
İngiltere’ye kızabilir.
Fransa’ya kızabilir.
Kanada’ya kızabilir.
Uluslararası topluma kızabilir.
Fakat bütün bunlar bir gerçeği değiştirmez.
Dünya, İsrail’e kabul edemeyeceği zulmünün aynasını tutuyor.
Ve İsrail o aynada yalnızca düşmanlarını değil, kendisini de görüyor.
Batı Şeria’da öldürülen Filistinliyi…
Gazze’de yıkılan şehirleri…
Yerleşimlerin büyüyen gölgesini…
Aşırı sağın devlet üzerindeki etkisini…
Hukukun kim için ne kadar işlediği sorusunu…
Ve giderek büyüyen uluslararası yalnızlığı…
Bütün bunlar aynı aynanın içinde.
Şimdi İsrail’in önünde tarihi bir tercih var:
Korkuyla mı yaşayacak?
Savaşla mı?
İlhak hayaliyle mi?
Yoksa güvenliğin yalnızca başkalarının topraklarını kontrol etmekten değil, başkalarının haklarını tanımaktan da geçtiğini kabul ederek mi?
Çünkü bir devlet istediği kadar güçlü silahlara sahip olabilir.
Ama dünyada dostları azalıyor, içeride toplumu bölünüyor ve hukuk duygusu aşınıyorsa, o devlet aslında sandığından çok daha kırılgan hale gelmiştir.
İsrail’in bugün karşı karşıya olduğu en büyük tehdit belki de İran değil, Hamas değil, Hizbullah değil.
Kendi gücünü sınırsız sanma yanılgısıdır.
Bir devlet, kendisine hiçbir şey olmayacağını düşündüğü gün, aslında en büyük tehlike başlamış demektir.