Tagesschau’nun Dublin buluşmasına ilişkin haberi, Almanya Şansölyesi Friedrich Merz’in Avrupa’ya ve Almanya’ya doğrudan söz hakkı istediğini gösteriyor. Ancak masaya katılmakla barışın şartlarını belirlemek aynı şey değildir.
Avrupa’nın bu defa görüşmelere katılması daha güçlü bir ihtimal. Ukrayna yönetimi bunu bekliyor; Amerikan müzakereci Jared Kushner de Avrupa olmadan anlaşmaya varılamayacağını söylüyor. Buna karşılık Kremlin’den gelen açıklamalar, katılımın biçiminin henüz kesinleşmediğine işaret ediyor. Ortada tamamlanmış bir diplomatik zaferden ziyade, açılmış fakat şartları belirlenmemiş bir kapı var.
Avrupa’nın ağırlığı, savaşın maliyetini taşıması kadar muhtemel barışın yükünü de üstlenecek olmasından kaynaklanıyor. Yeniden imar, güvenlik garantileri ve yaptırımların geleceği Avrupa’nın katkısını gerektiriyor. Fakat bu ağırlığın diplomatik etkiye dönüşmesi, ortak bir tutuma bağlı. Merz’in iddiasını güçlendirecek olan, Almanya’nın ekonomik kapasitesinin yanında uygulanabilir bir öneri sunabilmesidir.
Washington açısından Avrupa’nın katılımı, mali ve askerî sorumluluğun paylaşılmasını kolaylaştırabilir. Ancak Amerikan tarafının bu katılımı desteklemesi, Berlin’in bütün taleplerini benimseyeceği anlamına gelmez. Merz’in çıkışı, ABD’nin yürüttüğü diplomasiyi tamamladığı ölçüde karşılık bulabilir; sürecin yönü ve temposu üzerindeki görüş ayrılıkları ise devam edebilir.
Moskova açısından hesap daha çetin. Avrupa’nın doğrudan katılımı, Rusya’nın karşısındaki müzakere cephesini genişletebilir. Buna karşılık yaptırımlar ve gelecekteki güvenlik düzeni konuşulacaksa Avrupalıların dışarıda tutulması çözümü zorlaştırır. Bu nedenle Rusya’nın Avrupa’ya vereceği alanın, müzakerenin gündemiyle bağlantılı olması beklenebilir. Merz’in kararlı açıklaması tek başına Kremlin’in onayını sağlamaz.
Abu Dabi görüşmelerinin sonucu da beklentileri ölçülü tutmayı gerektiriyor. İki günlük temaslarda kapsamlı bir barış atılımı sağlanamadı; esir değişimi üzerinde anlaşmaya varıldı. Bu, aileler açısından büyük, siyasi çözüm açısından sınırlı ama değerli bir adımdır. Bundan sonraki başarıyı yalnızca nihai barış anlaşmasıyla ölçmek yanıltıcı olur. İnsani anlaşmaların uygulanması, temasların sürmesi ve denetlenebilir bir ateşkese yaklaşılması da ilerlemedir.
Asıl düğüm, ateşkes ile Avrupa’nın gelecekteki güvenlik düzeninin hangi sırayla ele alınacağıdır. Bütün stratejik anlaşmazlıkları önce çözmeye çalışmak, silahların susmasını belirsiz bir tarihe erteleyebilir. Öte yandan denetimi ve ihlal hâlinde sonuçları belirlenmeyen bir ateşkes de yeni çatışmaların hazırlık dönemine dönüşebilir. Diplomasi bu iki tehlike arasında aşamalı bir yol kurmalıdır.
Abu Dabi süreci tıkanırsa İstanbul yeniden gündeme gelebilir. Türkiye’nin 2025'te ev sahipliği yaptığı doğrudan görüşmeler, özellikle esir değişimleri bakımından sonuç üretmişti. Ankara’nın iki tarafla da konuşabilmesi önemli bir avantajdır. Ancak İstanbul’a dönüş konusunda kesinleşmiş bir karardan söz edemeyiz. Böyle bir tercih, tarafların rızasına ve görüşmelerin amacına bağlıdır.
Peki savaşın bitmesini beklemek gerçekçi mi? Kısa sürede bütün sorunları çözen kalıcı bir barış beklemek fazlasıyla iyimserdir. Buna karşılık çatışmaların azaltılması ve etkili biçimde denetlenen bir ateşkes, daha gerçekçi hedeflerdir. Bunun için tarafların savaşı sürdürerek daha fazla kazanacakları hesabının değişmesi gerekir.
Ancak Avrupa’nın diplomatik iddiasının bir de ekonomik sınırı var. AB’nin lokomotifi Almanya’da, sanayinin bel kemiği otomotiv sektöründe işten çıkarmalar ve fabrika kapatma planları, ekonomik baskının boyutunu gösteriyor. Bu tabloyu yalnızca Rusya politikasına bağlamak doğru olmaz; küresel rekabet ve teknolojik dönüşüm de etkili. Yine de ekonomik sıkıntılar derinleştikçe seçmenin Ukrayna’ya desteğin maliyetini daha fazla sorgulaması beklenebilir.
Avrupa’nın Rusya’ya karşı mevcut çizgisini ne kadar sürdürebileceği, güvenlik kaygılarıyla ekonomik dayanıklılığı arasında kuracağı dengeye bağlıdır. Ekonomik baskı, kendiliğinden politika değişikliği getirmez; fakat diplomatik çözüm arayışını hızlandırabilir. Merz’in önündeki sınav da burada başlıyor: Avrupa’nın güvenliğini savunurken bu siyasetin toplumsal desteğini korumak. Kalıcı barış, Ukrayna’nın egemenliğini güvenceye alırken Avrupa’nın taşıyabileceği sorumlulukları da somutlaştırmalıdır.
Aksi halde çatırdayan Almanya sanayisinin aralıklarından kurtuluş olarak İstanbul masasına dönüş feryatları yükselebilir.