Menü ARTI5TV
Hülya Öztürk

Hülya Öztürk

Tarih: 21.11.2026 01:11

Sorun dallarda mı yoksa kökte mi?

Facebook Twitter Linked-in

İlki “Balık baştan kokar", daha çok yönetimsel ya da organizasyonel işlerde, bir yerlerde bir hata veya çürüme varsa bunun en üstteki kişilerden, yani yönetenlerden kaynaklandığını söyler. Bir sistemin başı bozuksa veya dürüst değilse, alt taraftakilerin düzgün durması pek mümkün olmaz; kokuşma yukarıdan aşağıya yayılır.

Diğeri ise “Her ağaç kökünden kurur” biraz daha köklü, yapısal ve belki de daha acı bir gerçeğe parmak basar. Bir sorun temelden, özden veya aileden geliyorsa, o yapının ayakta kalması zordur. İnsan için de böyledir; değerlerini, köklerini, aidiyetlerini kaybeden biri zamanla içten içe kurur gider.

​Siz bu iki atasözünü yan yana koyduğunuzda aklınıza neler getirdiniz? Hangisi zihninizde daha ağır bastı ya da sizi daha çok düşündürdü? 

Bence ikisi de hayatın farklı sahnelerinde haklı ama “ağaç kökünden kurur” bana her zaman çok daha derin ve kaçınılmaz gelir.

​Çünkü balık baştan koktuğunda bazen o başı kesip atabilir, sistemi ya da yönetimi değiştirebilirsin;  bir umut her zaman vardır. Ama bir ağacın kökü çürümüşse, ne kadar sulasan, ne kadar budasan, dışarıdan ne kadar yeşil göstermeye çalışsan da o ağacın içeriden kurumasına mani olamazsın.

​İnsan ilişkilerinde, toplumsal yapılarda ya da kurumlarda da böyledir. Temelde samimiyet, adalet, vicdan ya da güven gibi o “kök” unsurlar eksikse, üstüne ne kurarsan kur bir süre sonra rüzgârda yıkılmaya mahkûm oluyor.Önce “balık baştan kokar” diyerek başa bakıyoruz: Yasaları koyanlar, adaletle hükmedenler, topluma örnek olması gereken öncüler ya da kurumlar yozlaştığında, bu durum bir virüs gibi aşağıya doğru hızla yayılıyor. Güven duygusu bir kez yukarıdan zedelendiğinde, sıradan insan da “Zaten herkes öyle yapıyor” diyerek kendi kabuğuna çekiliyor ya da o çürümenin bir parçası haline geliyor.

​Ama işin daha da acı ve kalıcı kısmı “ağaç kökünden kurur” dedirten yer: Toplumun en temel yapı taşları  vicdan, adalet anlayışı, komşuluk, samimiyet, başkasının hakkına saygı duymak gibi görünmeyen ama hayatı bir arada tutan o görünmez kökler  zedelendiğinde ya da kuruduğunda, artık dışarıdan ne kadar modern görünürsen görün, içerideki o sessiz çöküşü durduramıyorsun. Hukuku yazabilirsin, kuralları koyabilirsin ama insanın içindeki o temel “kök” kuruduğunda, o toplumu ayakta tutacak bağlar da kopuyor.

Geleneksel siyaset ve liderlik modelleri, halkın belirsizlik anlarında yukarıdaki karizmatik liderlere bakarak yön bulduğunu, değişimin tepeden aşağıya yayıldığını söyler. Araştırmalar (Joshua D. Kertzer ve Thomas Zeitoff’un çalışmaları ile , halkın aslında liderlerin söylemlerinden ziyade sınıfında vakit geçirdiği arkadaşlarından, kahvedeki tavla ortağından ya da mahalledeki komşusundan etkilendiğini gösteriyor. Yani insanı yönlendiren en temel güç, içinden çıktığı grubun sosyal normları ve yatay etkileşimleri. 

 Sırf bir lider ortaya çıktı diye toplum sıfırdan değişmez; liderler, halkın içinde zaten var olan dip dalgalarını, bastırılmış öfkeleri, huzursuzlukları ve ortak arzuları fark edip onları meşrulaştıran figürlerdir. 1919 Versay Antlaşması sonrası Alman halkının yaşadığı milli gurur kırgınlığı ve kimlik arayışı olmasaydı, Hitler o duyguları bir motivasyon aracına dönüştürebilir miydi? Süreci doğuran ne tek başına o figürün manipülasyon yeteneğiydi ne de halkın kolayca kandırılması; var olan psikososyal zemin ve toplumsal talep o liderde karşılık bulmuştu.

Anladığımız o ki; balık her zaman baştan kokmuyor. Bazen çürüme, ağacın ta kökünden, yani bizim günlük ilişkilerimizden, birbirimize karşı gösterdiğimiz ikiyüzlülükten ve sıradanlaşan haksızlıklarımızdan başlıyor.  

​Liderler geminin dümeni gibi görünse de rüzgârı ve akıntıyı oluşturan toplumun kendisidir. Dolayısıyla, sürekli bir değişim beklerken gözlerimizi sadece yukarıya, liderlere dikmek büyük bir yanılgıdır. Asıl bakmamız gereken yer; parçası olduğumuz toplumun derinlikleri, kendi vicdanımız ve günlük ilişkilerimizdeki dürüstlük alanlarıdır.  

​Çünkü rüzgârı dindirmek istiyorsak, önce kendi köklerimizi sulamak zorundayız.


Orjinal Köşe Yazısına Git
— KÖŞE YAZISI SONU —