Tepkiler büyüyor; süreklilik zayıflıyor. Bağlantı artıyor; topluluk küçülüyor. Çünkü dijital ortam yalnızca çoğaltmıyor, biçimi de değiştiriyor. Tepki hızlı; ilişki süre istiyor. Enformasyon akıyor; anlam durmayı gerektiriyor.
Bağlantı bir anda kuruluyor; “biz” emek istiyor. Yanlış anlamayalım; kalabalık büyüyor ama topluluk kendiliğinden gelmiyor. Belki de çağın en büyük yanılması bu: Bağlantıyı bağ, iletişimi ilişki, kalabalığı topluluk sanmak.
Dijital sürünün paradoksu da burada: Kalabalık büyürken birey yalnızlaşabiliyor. Çokluk, ortak bir “biz” üretmek yerine yalıtılmış bireyleri aynı ağın içinde yan yana getiriyor.
Tam burada yapay sosyal beliriyor. Çünkü yapay olan iletişimin yokluğu değil; iletişim varken ilişkinin eksilebilmesi. Konuşma var, görünürlük var, tepki var ama bunların toplamı kendiliğinden bir “biz” etmiyor.
Enformasyon hızlandıkça tepki düşünceyi geçiyor; ortaklık süre bulamadan dağılıyor. Dijital hacim büyüdükçe bu büyüme hissi de sorgulanmalı. Daha fazla enformasyon, daha fazla görünürlük, daha fazla tepki. Nicelik artıyor ama nitelik aynı hızda artmıyor. Mesele belki de iletişimsizlik değil; iletişimin enflasyonu.
Fazlalığın içinde anlam, dikkat ve süreklilik aynı ölçüde çoğalmıyor. Yapaylık tam da burada ortaya çıkıyor: Sosyal olan kaybolduğu için değil, ona benzeyen şeyler olağanüstü çoğaldığı için.
Ama yapaylık yalnızca dijitalde kalmıyor. Sosyal hayatın içinde de benzer bir yanılgı büyüyor. Çok insan tanımak güçlü bir çevreye, kalabalıkta olmak sosyalliğe, çok konuşmak iletişime eşitlenebiliyor. Çokluk neredeyse başlı başına bir değer gibi sunuluyor.
Oysa her çokluk bağ üretmiyor. Çevre genişlerken aidiyet büyümüyor; insan sayısı artarken yakınlık derinleşmiyor.
Böylece dijitalde olduğu gibi sosyal hayatta da hacim, derinliğin yerini alıyor. Sosyal maskeler burada devreye giriyor: İlişkinin kendisinden çok görüntüsü, yakınlığın kendisinden çok göstergesi önem kazanıyor.
Mesele o hâlde yalnızca dijitalde oluşan yapay sosyallik değil; sosyal hayatın kendisinde de neyi bağ, neyi yakınlık, neyi sosyallik saydığımızı yeniden düşünmek gerekiyor. Derinlik başka bir şey.
Kalabalık başka, bizlik başka.
Ve belki de soruyu şimdi daha net sorabiliriz: Hiç bu kadar sosyal görünmemiştik; peki, gerçekten hiç bu kadar az mı sosyaliz?