Küratörlüğünü İdil Çetin ve Ahmet Ersoy’un üstlendiği sergi, 90 bini aşkın negatiften oluşan Basın Fotoğrafları Arşivi’nden seçilen karelerle dönemin İstanbul’undaki gündelik yaşamı ve foto muhabirliğinin görünmeyen yönlerini ortaya koyuyor.
Cumhuriyet gazetesinin muhabirleri Namık Görgüç ve Selattin Giz’in fotoğraflarının da yer aldığı arşiv, resmî tarih anlatısının ve alışılmış görsel belleğin dışında kalan hikâyeleri gün yüzüne çıkarıyor. Sergi, 28 Mart 2027’ye kadar ziyaret edilebilecek.
Serginin adı, hem Cumhuriyet gazetesine hem de erken Cumhuriyet döneminin görsel hafızasına gönderme yapıyor. Küratörler, arşivin yalnızca tek bir gazetenin fotoğraflarından oluşmadığını, dönemin farklı foto muhabirlerinin üretimlerini kapsayan geniş bir kolektif belleği temsil ettiğini belirtiyor.
“Kamera arkası” yaklaşımıyla, fotoğraf üretiminin görünmeyen süreçlerinin yanı sıra dönemin İstanbul’una ilişkin alışılmış anlatıların dışında kalan gündelik yaşam kesitleri de sergiye taşınıyor.
Küratörler bu yaklaşımı şöyle açıklıyor:
“Bu arşivin hem erken Cumhuriyet dönemi foto muhabirliği pratiklerinin ve genel olarak fotoğraf üretiminin arka planına ışık tutması hem de o dönem İstanbul'unun gündelik hayatı hakkında resmî şablonlar ve alışıldık bellek kalıpları dışında kesitler barındırmasıydı.”
Küratör İdil Çetin, Basın Fotoğrafları Arşivi ile ilk karşılaştıklarında fotoğrafların döneme ilişkin bilinen görsel örneklerden farklı olmasının dikkatlerini çektiğini aktarıyor.
İlk değerlendirmelerinde bu karelerin, foto muhabirlerinin haber üretimi sırasında kaydettiği ancak politik nedenlerle ya da sansür nedeniyle yayımlanmayan görüntüler olabileceğini düşünmüşler. Serginin ilk kurgusu da bu varsayım üzerinden şekillenmiş.
Dönemin gazetelerini de inceleyen küratörler, araştırma ilerledikçe farklı bir tabloyla karşılaştı. Fotoğraflarda yer alan olayların gazetelerde haberleştirildiği, ancak arşivdeki bazı karelerin teknik veya estetik açıdan daha başarılı bulunan başka fotoğrafların gerisinde kaldığı anlaşıldı.
Küratörler bu durumu şöyle ifade ediyor:
“Bu fotoğraflarda gördüğümüz konular gazetelerde kendine yer bulmuş, fakat sonraki yıllarda tekrar tekrar dolaşıma sokulan görsel repertuarın parçası olmamıştı. Üstelik gazetelerde aynı olayların daha başarılı çekimleri yayımlanmıştı; elimizdeki karelerin birçoğu ise teknik ya da estetik açıdan daha zayıf oldukları için dışarıda kalmış görünüyordu.”
Araştırma sürecinde serginin odağı da değişti. Başlangıçta yayımlanmayan fotoğrafların nedenleri üzerinde duran küratörler, zamanla bu karelerin tarihsel önemine yoğunlaştı.
Görsel hafızada yer bulamamış fotoğraflar, erken Cumhuriyet İstanbul’unun gündelik yaşamını farklı yönleriyle anlamak için önemli bir kaynak niteliği taşıyor. Sergi, teknik veya estetik açıdan yetersiz görülerek arşivin gerisinde bırakılan görüntülerin de tarihsel anlatıya katkı sunabileceğini gösteriyor.
“Cumhuriyetin Kamera Arkası” sergisi, 90 bini aşkın negatiften oluşan Basın Fotoğrafları Arşivi üzerinden ziyaretçileri geçmişin az bilinen görüntüleriyle buluşturuyor.
Erken Cumhuriyet döneminin gündelik hayatına, foto muhabirliğinin üretim koşullarına ve görsel belleğin nasıl şekillendiğine ilgi duyanlar için hazırlanan sergi, 28 Mart 2027’ye kadar Pera Müzesi’nde ziyaret edilebilecek.