Arnavutluk’ta kamu ihalelerinin yürütülme biçimini değiştirecek yeni merkezi satın alma modeli 17 Kasım 2026’da tanıtıldı. Arnavutluk Başbakanlığı’nın açıklamasına göre model, stratejik merkezileşme, dijitalleşme ve yapay zekâ kullanımıyla odak noktasını prosedürlerden sonuçlara kaydırıyor.
Tanıtımda konuşan Başbakan Edi Rama, dönüşümün kamu kaynaklarının kullanımını daha güvenli, daha hızlı ve daha şeffaf hale getireceğini söyledi. Rama’ya göre yeni sistem kamu ihalelerini Avrupa standartlarına yaklaştıracak ve uzmanlaşmış bir idarenin yönetimine bırakacak; teknoloji sürecin her aşamasını desteklerken kararlar insanların elinde kalacak.
Rama, gelecek yılın bütçe görüşmelerinde ilk kez Merkezi Satın Alma Operatörü üzerinden işleyen yeni ihale sisteminin yer aldığını belirtti. Operatör, merkezi yönetim birimlerine ve diğer kurumlara kamu alımlarını zamanında planlayıp yürütebilecekleri bir mekanizma sağlayacak. Başbakan, kurumun Avrupa ihale sisteminin bir parçası haline geldiğini ve Birleşmiş Milletler’in satın alma kuruluşu olan BM Proje Hizmetleri Ofisi’nin (UNOPS) desteğini aldığını kaydetti.
Rama’nın verdiği bilgiye göre Operatör, bugüne kadar yaklaşık 800 milyon euro tutarında yapım, mal ve hizmet alımını kapsayan 2 bin 200’den fazla prosedür yayımladı ve 81 milyon euro tasarruf sağladı. Ulusal güvenlikle ilgili birkaç özel alım dışında bakanlıklar artık ihale yapmıyor. Başbakan, yerel yönetimlerin merkezi alım sistemini kullanmaya zorlanamayacağını, ancak onları bu yöne teşvik etmek için her şeyin yapılacağını söyledi.
Yeni model, Avrupa Birliği’nin yasal çerçevesini, merkezi satın alma yapısını ve yapay zekânın risk analizinde, belgelerin hazırlanmasında ve ihale prosedürünün yürütülmesinde kullanılmasını bir araya getiriyor. Rama, yeni elektronik ihale sisteminin inşasına başlamaya hazır olduklarını açıkladı.
Başbakana göre yerli ve yabancı şirketler için bu, çok daha net ve hızlı prosedürler, tam şeffaflık, daha düşük maliyetler ve çok daha az bürokrasi anlamına geliyor. Şirketlerin ihaleye girmek için daireden daireye dolaşarak belge toplamasına gerek kalmayacak. Her şirkete ait bilgiler, yapay zekâ destekli sanal asistan Diella aracılığıyla şirket başına oluşturulacak sanal bir dosyada işlenecek; 40’tan fazla kamu siciline tek tıkla erişilebilecek. Teknik şartnamelerin hazırlanması, tahmini sözleşme bedellerinin hesaplanması ve tekliflerin değerlendirilmesi de Diella’nın gözetiminde yürütülecek. İhale ilanları Avrupa Birliği’nin eForms standardıyla yayımlanacak.
Rama, Avrupa Komisyonu’nun değerlendirme mekanizması SIGMA’nın raporunda Arnavutluk’un kamu ihaleleri alanında 100 üzerinden 81 puanla bölgede en yüksek ortalamayı aldığını hatırlattı. Başbakanın aktardığı verilere göre 2012’de tüm prosedürlerin yüzde 31’ini oluşturan ön ilansız pazarlık usulü, yani rekabetsiz ihaleler, geçen yıl yüzde 2,4’e geriledi.
Avrupa Komisyonu’nun Kamu Alımları Veri Alanı platformuna göre 2025’te Avrupa Birliği’nde sözleşmelerin yüzde 32,3’ü tek teklif alırken, bu oran Arnavutluk’ta yüzde 23 oldu. Rama, Arnavutluk’ta sözleşmelerin yüzde 93’ünü küçük ve orta ölçekli işletmelerin kazandığını, Avrupa Birliği’nde ise bu oranın yüzde 46 olduğunu belirtti. Başbakan, 2025 Flash Eurobarometre anketinde Arnavutluk’taki katılımcıların yüzde 63’ünün ihale şartnamelerinin belirli şirketleri kayırmak için hazırlandığını düşündüğünü, AB ortalamasının ise yüzde 58 olduğunu da aktardı.
Kaynak: Arnavutluk Başbakanlığı – Orijinal duyuru